15°C słabe opady deszczu

Bezskuteczność wydziedziczenia po przebaczeniu przez spadkodawcę

Społeczność, Bezskuteczność wydziedziczenia przebaczeniu przez spadkodawcę - zdjęcie, fotografia

Niniejszy artykuł został oparty w całości na podstawie Uchwały Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, z dnia 14 czerwca 1971 r., III CZP 24/71.

„Czy w wypadku, gdy spadkodawca przebaczył spadkobiercy po wydziedziczeniu go wcześniej w testamencie, wydziedziczenie to traci swą moc bez względu na to, w jakiej formie to przebaczenie nastąpiło?”

Sąd Najwyższy postanowił udzielić następującej odpowiedzi:

Gdy spadkodawca przebaczył spadkobiercy po wydziedziczeniu go w testamencie, wydziedziczenie to jest bezskuteczne bez względu na formę, w jakiej przebaczenie nastąpiło.

 

Sąd Najwyższy zważył, że przez wydziedziczenie – z zachowaniem art. 1008-1010 KC – zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy tracą prawo do zachowku, wydziedziczenie zatem w rozumieniu powołanych przepisów polega na utracie powyższego prawa przez osoby z tego tytułu uprawnione. Wydziedziczenie obejmuje jednocześnie, skoro powoduje utratę nawet prawa do zachowku, wyłączenie od dziedziczenia ustawowego (skutek testamentu negatywnego, dla którego poza zachowaniem formy testamentu nie są przewidziane żadne dalsze wymagania, przy czym samo tylko wyłączenie od dziedziczenia – bez wydziedziczenia – nie pozbawia wyłączonego prawa do zachowku). Nieważność wydziedziczenia (utraty prawa do zachowku) nie oznacza więc jednoczesnej nieważności wyłączenia od dziedziczenia. O ile bowiem wydziedziczenie obejmuje oprócz utraty prawa do zachowku także wyłączenie od dziedziczenia, o tyle sam testament negatywny nie stanowi wydziedziczenia określonego; w art. 1008 KC.

Sąd Najwyższy zauważył również, że jeżeli uzasadniająca wydziedziczenie przyczyna wynikająca z treści testamentu (art. 1008-1009 KC) bądź w ogóle nie istniała, bądź też spadkodawca przebaczył przed sporządzeniem testamentu (por. art. 1010 KC), mimo następnego wydziedziczenia z tej samej przyczyny, którą przebaczył, wydziedziczenie jest nieważne.

Ustawowa bowiem przyczyna wydziedziczenia, aby było ono skuteczne, musi istnieć w każdym razie w dacie sporządzenia testamentu, nie może być wybaczona i powinna wynikać z treści testamentu. Brak choćby tylko jednej z wyżej wymienionych przesłanek czyni wydziedziczenie nieważnym.

 

Według Sądu Najwyższego, możliwe jest przebaczenie także po skutecznym wydziedziczeniu. Może ono znaleźć wyraz w odwołaniu lub zmianie testamentu, może też nastąpić poza testamentem. Również w tym wypadku przebaczenie pozbawia wydziedziczenia związanych z nim ustawowych skutków, brak bowiem – ze względu na istotę przebaczenia (stanowiącego wyraz woli spadkodawcy w zakresie dziedziczenia po nim) – uzasadnionych podstaw do oceny skutków przebaczenia zależnie od chwili, w której nastąpiło (przed czy po wydziedziczeniu). Przebaczeniu przez spadkodawcę określonego w kodeksie nagannego zachowania się i postępowania spadkobiercy ustawodawca nadał, respektując wolę spadkodawcy, szczególne znaczenie. Przebaczenie wyłącza dopuszczalność uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia (art. 930 § 1 KC w związku z art. 928 KC) oraz czyni bezskutecznym wydziedziczenie. Istotny tu jest sam fakt, a nie moment przebaczenia. Wynika to zarówno z przepisu art. 930 § 1 KC, który żadnego terminu dla przebaczenia nie ustanawia (a więc także po powołaniu do dziedziczenia w testamencie spadkobiercy; który był niegodnym już w dacie sporządzenia testamentu), jak i z przepisu art. 1010 § 1 KC, który stanowiąc, że przebaczenie wyłącza możliwość wydziedziczenia, nie wyłącza przez to skuteczności przebaczenia także po wydziedziczeniu.

Przebaczenie przekreśla bowiem z woli spadkodawcy także skutki tego, co spadkodawca – zgodnie z ustawą – mógł przebaczyć i przebaczył. Jeśli to nastąpiło, ustawodawca, sanując tę wolę, dał temu wyraz przez pozbawienie dokonanego wydziedziczenia skutków prawnych. Z tego względu przebaczenie jest skuteczne nawet wtedy, gdy w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych; jeśli tylko nastąpiło ono z „dostatecznym rozeznaniem” (spadkodawca przebaczył świadomie, zgodnie ze swą niewadliwie oświadczoną wolą) stosownie do art. 1010 § 2 KC.

 

Dowód przebaczenia spoczywa na wydziedziczonym (faktu przebaczenia wykazanej przez powołujących się na wydziedziczenie przyczyny wydziedziczenia). Dowód ten może być przeprowadzony – z braku jakichkolwiek w tym zakresie ograniczeń ustawowych – w jakikolwiek sposób przewidziany w kodeksie postępowania cywilnego.

 

Skutkiem przebaczenia wydziedziczonemu jest zachowanie przez niego tylko prawa do zachowku (art. 1008 KC), nadal zaś pozostaje w mocy objęte wydziedziczeniem wyłączenie od spadkobrania, ustawa bowiem normuje skutki przebaczenia tylko w zakresie wydziedziczenia określonego w art. 1008 KC tj. w zakresie jedynie zachowania prawa do zachowku. Przebaczenie to (z art. 1010 KC) nie dotyczy objętego wydziedziczeniem wyłączenia od dziedziczenia. Wyłączenie od dziedziczenia może utracić moc tylko przez stosowną zmianę lub odwołanie testamentu, a zatem tylko przez testament, w tym więc zakresie samo przebaczenie poza testamentem nie będzie wystarczające.

 

Radca Prawny Joanna Regent-Cendrowska

Kancelaria REGENT LEGAL

Pytania do artykułu +48 669 134 666

Bezskuteczność wydziedziczenia po przebaczeniu przez spadkodawcę komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się

Ostatnie video - filmy na Portal Zwolenia